Apolinary Tarnawski

Apolinary Tarnawski (ur. 6 lipca 1851 w Gnojnicach, zm. 1943 w Jerozolimie) – polski lekarz, pionier przyrodolecznictwa i geriatrii w Polsce, założyciel prywatnego sanatorium w Kosowie, młodszy brat Leonarda.

Tarnawski pochodził z zamożnej rodziny z okolic Przemyśla, urodził się w 1851 w Gnojnicach koło Jaworowa jako syn Andrzeja i Teresy z Kostrzewskich. Po ukończeniu gimnazjum w Przemyślu w 1871, rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, które ukończył w 1877. Do 1882 pracował jako lekarz pomocniczy w lwowskim Szpitalu Powszechnym na oddziałach: chorób wewnętrznych, ginekologii, skórno-wenerycznym ichirurgii. Następnie jako lekarz zdrojowy pracował w Żegiestowie i Morszynie, po czym kilkanaście lat był lekarzem powiatowym w Borszczowie i Jaworowie. Tam zapadł niespodziewanie na chorobę, której tamtejsze środowisko lekarskie nie umiało zdiagnozować. W rezultacie na leczenie udał się do Wörishofen, do zakładu wodoleczniczego doktora Sebastiana Kneippa, jednego z pionierów wodolecznictwa metodą szoku termicznego. Ponadto leczył się u przyrodolecznika dr. Lahmana pod Dreznem.

W 1891 po powrocie z udanej kuracji otworzył w Kosowie w Karpatach Wschodnich zakład przyrodoleczniczy. Początkowo leczyło się w nim kilkunastu pacjentów. Później wraz z rosnącą popularnością zakład stale się rozrastał. W 1896 standardową kurację poszerzono o jarską dietę. Oryginalna terapia i fama o jej niezwykłej skuteczności bardzo spopularyzowały zakład doktora Tarnawskiego. W I połowie XX wieku Kosów stał się drugą po Zakopanem stolicą polskiej bohemy. W krajobraz wkomponowano trzy monumentalne warzelnie soli wyposażone w sale w stylu neogotyckim, przestronne tarasy do leżakowania, baseny, solaria i domki dla kuracjuszy rozrzucone po rozległym parku. Od 1922 Tarnawski rozbudowywał zakład w Kosowie i wprowadzał nowe metody leczenia.

Od 1893 był żonaty z Romualdą z domu Zaremba. Miał czworo dzieci. Najbardziej znany, syn Wit (1894-1988) był pisarzem i krytykiem literackim. We wrześniu 1939, po wkroczeniu Armii Czerwonej do Kosowa, wraz z żoną, synem Witem, córką Celiną oraz z jej mężem Alfonsem Buszą (1911-2004) i synem Andrzejem (ur. 1938), ewakuował się do Rumunii. Następnie emigrował na Cypr i do Palestyny. Zmarł w Jerozolimie 2 kwietnia 1943, pochowany w katakumbach Ojców Franciszkanów na Górze Syjon.

Był autorem książek Objaśnienie sposobu leczenia w lecznicy... (1900) i O wartościach klimatu kosowskiego (1938). Ponadto był także współautorem opracowania Kosowska kuchnia jarska (1926), a także szeregu artykułów z przyrodolecznictwa, higieny, ogrodnictwa i sadownictwa.Ponadto pozostawił rękopis pt. Higiena starości, przedstawiając w nim sposób życia dla osób w podeszłym wieku, tym samym będąc pionierem geriatrii. Ostatnie swoje dzieło pt. Katechizm Zdrowia dla Uchodźstwa Polskiego tworzył w Jerozolimie u schyłku życia.

Został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski

Wśród kuracjuszy zakładu przyrodoleczniczego byli Gabriela Zapolska, Juliusz Osterwa, Leon Schiller, Adam Didur, Ferdynand Ossendowski, Melchior Wańkowicz, Stanisław Dygat, Maria Dąbrowska z mężem (który zmarł w zakładzie w 1925 na atak serca), prof. Ignacy Chrzanowski i inni. W 1911 w zakładzie Tarnawskiego powstał jeden z pierwszych zastępów późniejszego ZHP, utworzony przez braci Kazimierza i Wincentego Lutosławskich oraz Olgę Drahonowską; sam Tarnawski działał aktywnie w miejscowym „Sokole”. Był określany jako Chałubiński Kosowa

Zakład Tarnawskiego działał do września 1939 (z przerwą od I wojny światowej do 1922).

• Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania, Warszawa [1938], s. 313 (z fotografią)